The Society for Ancient Languages
Week Five
English Translation |
GREGORII EPISCOPI TURONENSIS LIBER II |
BISHOP GREGORY OF TOURS BOOK 2 |
| XLII. Erat autem tunc Ragnacharius rex apud Camaracum tam effrenis in luxoria, ut vix vel propinquis quidem parentibus indulgeret. His habebat Farronem consiliarum simili spurcitia lutolentum, de quo fertur, cum aliquid aut cibi aut muneris vel cuiuslibet rei regi adlatum fuisset, dicere solitum, hoc sibi suoque Farroni sufficere. Pro qua re Franci maxima indignatione tumibant. Unde factum est ut, datis aureis sive armellis vel baltheis, Chlodovechus, sed totum adsimilatum auro--erat enim aereum deauratum sub dolo factum--haec dedit leudibus eius, ut super eum invitaretur. Porro cum exercitum contra eum commovisset, et ille speculatores plerumque ad cognuscendum transmitteret, reversis nuntiis, interrogat, quam valida haec manus foret. Qui responderunt: 'Tibi tuoque Farroni est maximum supplimentum.' Veniens autem Chlodovechus, bellum contra eum instruit. At ille devictum cernens exercitum suum, fuga labi parat, sed ab exercitum conpraehensus ac ligatis postergum manibus in conspectu Chlodovechi una cum Richario fratre suo perducetur. Cui ille: 'Cur,' inquid, 'humiliasti genus nostrum, ut te vincere permitteris? Melius enim tibi fuerat mori.' Et elevatam securem capite eius defixit, conversusque ad fratrem eius, ait: 'Si tu solatium fratri tribuissis, allegatus utique non fuisset;' similiter et hunc secure percussum interfecit. Post quorum mortem cognuscent proditores eorum, aurum, quod a regi acceperant, esse adulterum. Quod cum rege dixissent, ille respondisse fertur: 'Merito,' inquid, 'tale aurum accepit, qui domino suo ad mortem propria voluntate deducit;' hoc illis quod viverent debere sufficere, ne male proditionem dominorum suorum luituri inter tormenta deficerent. Quod ille audientes, optabant gratiam adipisci, illud sibi adserentes sufficere, si vivere mererentur. Fuerunt autem supradicti regis propinqui huius; quorum frater Rignomeris nomen apud Cinomannis civitatem ex iusso Chlodovechi est interfectus. | 42. Moreover, there was
then a king at Cambrai, Ragnachar, so unrestrained in his debauchery that indeed with
difficulty he indulged even in his near relations. In these things he had Farro as an
advisor tainted with similar filth. About the king it is said that, when either any good
or any gift or anything whatever was brought to him, he was wont to say that it was
adequate for himself and for his Farro. And because of this, the Franks swelled in anger
with the greatest indignation. From which it happened that, when gold and arm-rings and
sword-belts had been given and although all were counterfeit to gold (indeed the bronze
had been gilded and made in deceit), Clovis gave these things to Ragnarchar's leudes
so that he might be summoned against their king. When Clovis had moved his army against
the king, and when the king sent spies to learn much, after the spies had returned,
Ragnachar asked how strong was this armed force. And they answered, "It is a very
great supply for you and your Farro." |
| Tamen, congregatis suis quadam vice, dixisse fertur de parentibus, quos ipse perdiderat: 'Vae mihi, qui tamquam peregrinus inter extraneus remansi et non habeo de parentibus, qui mihi, si venerit adversitas, possit aliquid adiuvare.' Sed hoc non de morte horum condolens, sed dolo dicebat, si forte potuisset adhuc aliquem repperire, ut interficeret. | Nevertheless, when Clovis' men were gathered together by a certain chance, it is said that he said about his family whom he himself had destroyed, "Woe to me, who remained as if a foreigner among strangers and who has none of his family who is able to bring some aid to me if adversity comes." But, he lamented this not because of the death of his family, but he said it deceitfully so that he might kill if by chance he had been able then to find someone. |