Sermonum Liber Alter
by Quintus Horatius Flaccus (Horace)
Sermo IIThis Satire is directed against luxurious living. The discourse is put into the mouth of a farmer, one of Horace's neighbors, named Ofellus. |
| II. Quae
virtus et quanta, boni, sit vivere parvo (nec meus hic sermo est, sed quae praecepit Ofellus rusticus, abnormis sapiens, crassaque Minerva), discite, non inter lances mensasque nitentis, cum stupet insanis acies fulgoribus et cum acclinis falsis animus meliora recusat, verum hic impransi mecum disquirite. 'Cur hoc?' Dicam, si potero. Male verum examinat omnis corruptus iudex. Leporem sectatus equove lassus ab indomito, vel, si Romana fatigat militia adsuetum graecari, seu pila velox, molliter austerum studio fallente laborem, seu te discus agit, pete cedentem aera disco; cum labor extuderit fastidia, siccus, inanis sperne cibum vilem; nisi Hymettia mella Falerno ne biberis diluta. Foris est promus, et atrum defendens piscis hiemat mare: cum sale panis latrantem stomachum bene leniet. Unde putas aut qui partum? Non in caro nidore voluptas summa, sed in te ipso est. Tu pulmentaria quaere sudando; pinguem vitiis albumque neque ostrea nec scarus aut poterit peregrina iuvare lagois. Vix tamen eripiam, posito pavone, velis quin hoc potius quam gallina tergere palatum, corruptus vanis rerum, quia veneat auro rara avis, et picta pandat spectacula cauda; tamquam ad rem attineat quicquam. Num vesceris ista quam laudas pluma? Cocto num adest honor idem? carne tamen quamvis distat nihil, hanc magis illa imparibus formis deceptum te petere esto, unde datum sentis, lupus hic Tiberinus an alto captus hiet? Pontisne inter iactatus an amnis ostia sub Tusci? Laudas, insane, trilibrem mullum, in singula quem minuas pulmenta necesse est. Ducit te species, video: quo pertinet ergo proceros odisse lupos? Quia scilicet illis maiorem natura modum dedit, his breve pondus. Ieiunus raro stomachus volgaria temnit. 'Porrectum magno magnum spectare catino vellem,' ait Harpyiis gula digna rapacibus. At vos praesentes Austri, coquite horum obsonia! Quamquam putet aper rhombusque recens, mala copia quando aegrum sollicitat stomachum, cum rapula plenus atque acidas mavolt inulas. Necdum omnis abacta pauperies epulis regum; nam vilibus ovis nigrisque est oleis hodie locus. Haud ita pridem Galloni praeconis erat acipensere mensa infamis. Quid? tunc rhombos minus aequor alebat? Tutus erat rhombus, tutoque ciconia nido, donec vos auctor docuit praetorius. Ergo si quis nunc mergos suavis edixerit assos, parebit pravi docilis Romana iuventus. Sordidus a tenui victu distabit, Ofello iudice; nam frustra vitium vitaveris illud, si te alio pravum detorseris. Avidienus, cui Canis ex vero ductum cognomen adhaeret, quinquennis oleas est et silvestria corna, ac nisi mutatum parcit defundere vinum, et cuius odorem olei nequeas perferre (licebit ille repotia, natalis, aliosve dierum festos albatus celebret), cornu ipse bilibri caulibus instillat, veteris non parcus aceti. quali igitur victu sapiens utetur, et horum utrum imitabitur? Hac urget lupus, hac canis, aiunt. Mundus erit, qua non offendat sordibus, atque in neutram partem cultus miser. Hic neque servis, Albuci senis exemplo, dum munia didit, saevus erit, nec sic ut simplex Naevius unctam convivis praebebit aquam: vitium hoc quoque magnum. Accipe nunc victus tenuis quae quantaque secum adferat. In primis valeas bene: nam variae res ut noceant homini credas, memor illius escae quae simplex olim tibi sederit; at simul assis miscueris elixa, simul conchylia turdis, dulcia se in bilem vertent, stomachoque tumultum lenta feret pituita. Vides ut pallidus omnis cena desurgat dubia? Quin corpus onustum hesternis vitiis animum quoque praegravat una, atque affigit humo divinae particulam aurae. Alter, ubi dicto citius curata sopori membra dedit, vegetus praescripta ad munia surgit. Hic tamen ad melius poterit transcurrere quondam, sive diem festum rediens advexerit annus, seu recreare volet tenuatum corpus, ubique accedent anni et tractari mollius aetas imbecilla volet; tibi quidnam accedet ad istam quam puer et validus praesumis mollitiem, seu dura valetudo inciderit seu tarda senectus? Rancidum aprum antiqui laudabant, non quia nasus illis nullus erat, sed, credo, hac mente, quod hospes tardius adveniens vitiatum commodius quam integrum edax dominus consumeret. Hos utinam inter heroas natum tellus me prima tulisset! Das aliquid famae, quae carmine gratior aurem occupat humanam? Grandes rhombi patinaeque grande ferunt una cum damno dedecus; adde iratum patruum, vicinos, te tibi iniquum et frustra mortis cupidum, cum deerit egenti as, laquei pretium. 'Iure,' inquit, 'Trausius istis iurgatur verbis; ego vectigalia magna divitiasque habeo tribus amplas regibus.' Ergo quod superat non est melius quo insumere possis? Cur eget indignus quisquam te divite? Quare templa ruunt antique deum? Cur, improbe, carae non aliquid patriae tanto emetiris acervo? Uni nimirum recte tibi semper erunt res, o magnus posthac inimicis risus! Uterne ad casus dubios fidet sibi certius, hic qui pluribus adsuerit mentem corpusque superbum, an qui contentus parvo metuensque futuri in pace, ut sapiens, aptarit idonea bello? Quo magis his credas, puer hunc ego parvus Ofellum integris opibus novi non latius usum quam nunc accisis. Videas metato in agello cum pecore et gnatis fortem mercede colonum, 'Non ego,' narrantem, 'temere edi luce profesta quicquam praeter olus fumosae cum pede pernae. Ac mihi seu longum post tempus venerat hospes, sive operum vacuo gratus conviva per imbrem vicinus, bene erat non piscibus urbe petitis, sed pullo atque haedo; tum pensilis uva secundas et nux ornabat mensas cum duplice ficu. Post hoc ludus erat culpa potare magistra, ac venerata Ceres, ita culmo surgeret alto, explicuit vino contractae seria frontis. Saeviat atque novos moveat Fortuna tumultus, quantum hinc imminuet? Quanto aut ego parcius aut vos, o pueri, nituistis, ut huc novus incola venit? Nam propriae telluris erum natura neque illum nec me nec quemquam statuit: nos expulit ille, illum aut nequities aut vafri inscitia iuris, postremum expellet certe vivacior heres. Nunc ager Umbreni sub nomine, nuper Ofelli dictus, erit nulli proprius, sed cedet in usum nunc mihi, nunc alii. Quocirca vivite fortes, fortiaque adversis opponite pectora rebus.' |
