Carminum Q. Horatii Flacci
Liber Quartus

Hyperlink Index

Carmina I to XV

Intermissa, Venus, diu
   rursus bella moves? parce, precor, precor.
non sum qualis eram bonae
   sub regno Cinarae. desine, dulcium

mater saeva Cupidinum,
   circa lustra decem flectere mollibus
iam durum imperiis: abi,
   quo blandae iuvenum te revocant preces.

tempestivius in domum
   Pauli purpureis ales oloribus
comissabere Maximi,
   si torrere iecur quaeris idoneum;

namque et nobilis et decens
   et pro sollicitis non tacitus reis
et centum puer artium
   late signa feret militiae tuae

et, quandoque potentior
   largi muneribus riserit aemuli,
Albanos prope te lacus
   ponet marmoream sub trabe citrea.

illic plurima naribus
   duces tura lyraeque et Berecyntiae
delectabere tibiae
   mixtis carminibus non sine fistula;

illic bis pueri die
   numen cum teneris virginibus tuom
laudantes pede candido
   in morem Salium ter quatient humum.

me nec femina nec puer
   iam nec spes animi credula mutui
nec certare iuvat mero
   nec vincire novis tempora floribus.

sed cur heu, Ligurine, cur
   manat rara meas lacrima per genas?
cur facunda parum decoro
   inter verba cadit lingua silentio?

nocturnis ego somniis
   iam captum teneo, iam volucrem sequor
te per gramina Martii
   campi, te per aquas, dure, volubilis.

Pindarum quisquis studet aemulari,
Iulle, ceratis ope Daedalea
nititur pennis vitreo daturus
   nomina ponto.

monte decurrens velut amnis, imbres
quem super notas aluere ripas,
fervet inmensusque ruit profundo
   Pindarus ore,

laurea donandus Apollinari,
seu per audacis nova dithyrambos
verba devolvit numerisque fertur
   lege solutis,

seu deos regesque canit, deorum
sanguinem, per quos cecidere iusta
morte Centauri, cecidit tremendae
   flamma Chimaerae,

sive quos Elea domum reducit
palma caelestis pugilemve equomve
dicit et centum potiore signis
   munere donat,

flebili sponsae iuvenemve raptum
plorat et viris animumque moresque
aureos educit in astra nigroque
   invidet Orco --

multa Dircaeum levat aura cycnum,
tendit, Antoni, quotiens in altos
nubium tractus: ego apis Matinae
   more modoque

grata carpentis thyma per laborem
plurimum circa nemus uvidique
Tiburis ripas operosa parvos
   carmina fingo.

concines maiore poeta plectro
Caesarem, quandoque trahet ferocis
per sacrum clivom merita decorus
   fronde Sygambros;

quo nihil maius meliusve terris
fata donavere bonique divi
nec dabunt, quamvis redeant in aurum
   tempora priscum.

concines laetosque dies et Vrbis
publicum ludum super inpetrato
fortis Augusti reditu forumque
   litibus orbum.

tum meae, siquid loquar audiendum,
vocis accedet bona pars et 'o sol
pulcer, o laudande!' canam recepto
   Caesare felix.

teque, dum procedis, 'io triumphe'
non semel dicemus, 'io triumphe'
civitas omnis dabimusque divis
   tura benignis.

te decem tauri totidemque vaccae,
me tener solvet vitulus, relicta
matre qui largis iuvenescit herbis
   in mea vota,

fronte curvatos imitatus ignis
tertium lunae referentis ortum,
qua notam duxit, niveus videri,
   cetera fulvos.

Quem tu, Melpomene, semel
   nascentem placido lumine videris,
illum non labor Isthmius
   clarabit pugilem, non equos inpiger

curru ducet Achaico
   victorem neque res bellica Deliis
ornatum foliis ducem,
   quod regum tumidas contuderit minas,

ostendet Capitolio:
   sed quae Tibur aquae fertile praefluon
et spissae nemorum comae
   fingent Aeolio carmine nobilem.

Romae principis urbium
   dignatur suboles inter amabilis
vatum ponere me choros
   et iam dente minus mordeor invido.

o testudinis aureae
   dulcem quae strepitum, Pieri, temperas,
o mutis quoque piscibus
   donatura cycni, si libeat, sonum,

totum muneris hoc tui est,
   quod monstror digito praetereuntium
Romanae fidicen lyrae:
   quod spiro et placeo, si placeo, tuom est.

Qualem ministrum fulminis alitem,
cui rex deorum regnum in avis vagas
   permisit expertus fidelem
      Iuppiter in Ganymede flavo,

olim iuventas et patrius vigor
nido laborum protulit inscium
   vernique iam nimbis remotis
      insolitos docuere nisus

venti paventem, mox in ovilia
demisit hostem vividus impetus,
   nunc in reluctantis dracones
      egit amor dapis atque pugnae;

qualemve laetis caprea pascuis
intenta fulvae matris ab ubere
   iam lacte depulsum leonem
      dente novo peritura vidit:

videre Raetis bella sub Alpibus
Drusum gerentem Vindelici. quibus
   mos unde deductus per omne
      tempus Amazonia securi

dextras obarmet, quaerere distuli
nec scire fas est omnia, sed diu
   lateque victrices catervae
      consiliis iuvenis revictae

sensere, quid mens rite, quid indoles
nutrita faustis sub penetralibus
   posset, quid Augusti paternus
      in pueros animus Nerones.

fortes creantur fortibus et bonis:
est in iuvencis, est in equis patrum
   virtus neque inbellem feroces
      progenerant aquilae columbam.

doctrina sed vim promovet insitam
rectique cultus pectora roborant;
   utcumque defecere mores,
      indecorant bene nata culpae.

quid debeas, o Roma, Neronibus,
testis Metaurum flumen et Hasdrubal
   devictus et pulcher fugatis
      ille dies Latio tenebris,

qui primus alma risit adorea,
dirus per urbis Afer ut Italas
   ceu flamma per taedas vel Eurus
      per Siculas equitavit undas.

post hoc secundis usque laboribus
Romana pubes crevit et inpio
   vastata Poenorum tumultu
      fana deos habuere rectos.

dixitque tandem perfidus Hannibal:
'cervi, luporum praeda rapacium,
   sectamur ultro quos opimus
      fallere et effugere est triumphus.

gens, quae cremato fortis ab Ilio
iactata Tuscis aequoribus sacra
   natosque maturosque patres
      pertulit Ausonias ad urbis,

duris ut ilex tonsa bipennibus
nigrae feraci frondis in Algido,
   per damna, per caedis ab ipso
      ducit opes animumque ferro.

non hydra secto corpore firmior
vinci dolentem crevit in Herculem
   monstrumve submisere Colchi
      maius Echioniaeve Thebae.

merses profundo, pulchrior evenit;
luctere, multa proruet integrum
   cum laude victorem geretque
      proelia coniugibus loquenda.

Karthagini iam non ego nuntios
mittam superbos: occidit, occidit
   spes omnis et fortuna nostri
      nominis Hasdrubale interempto.

nil Claudiae non perficient manus,
quas et benigno numine Iuppiter
   defendit et curae sagaces
      expediunt per acuta belli.'

Divis orte bonis, optume Romulae
custos gentis, abes iam nimium diu;
maturum reditum pollicitus patrum
   sancto concilio redi.

lucem redde tuae, dux bone, patriae:
instar veris enim voltus ubi tuos
adfulsit populo, gratior it dies
   et soles melius nitent.

ut mater iuvenem, quem Notus invido
flatu Carpathii trans maris aequora
cunctantem spatio longius annuo
   dulci distinet a domo,

votis ominibusque et precibus vocat
curvo nec faciem litore dimovet:
sic desideriis icta fidelibus
   quaerit patria Caesarem.

tutus bos etenim rura perambulat,
nutrit rura Ceres almaque Fanstitas,
pacatum volitant per mare navitae;
   culpari metuit fides,

nullis polluitur casta domus stupris,
mos et lex maculosum edomuit nefas,
laudantur simili prole puerperae,
   culpam poena premit comes.

quis Parthum paveat, quis gelidum Scythen,
quis Germania quos horrida parturit
fetus incolumi Caesare? quis ferae
   bellum curet Hiberiae?

condit quisque diem collibus in suis
et vitem viduas ducit ad arbores;
hinc ad vina redit laetus et alteris
   te mensis adhibet deum;

te multa prece, te prosequitur mero
defuso pateris et Laribus tuom
miscet numen, uti Graecia Castoris
   et magni memor Herculis.

'longas o utinam, dux bone, ferias
praestes Hesperiae!' dicimus integro
sicci mane die, dicimus uvidi,
   cum sol Oceano subest.

Dive, quem proles Niobea magnae
vindicem linguae Tityosque raptor
sensit et Troiae prope victor altae
   Pthius Achilles,

ceteris maior, tibi miles inpar,
filius quamvis Thetidis marinae
Dardanas turris quateret tremenda
   cuspide pugnax --

ille, mordaci velut icta ferro
pinus aut inpulsa cupressus Euro,
procidit late posuitque collum in
   pulvere Teucro;

ille non inclusus equo Minervae
sacra mentito male feriatos
Troas et laetam Priami choreis
   falleret aulam,

sed palam captis gravis, heu nefas, heu,
nescios fari pueros Achivis
ureret flammis, etiam latentem
   matris in alvo,

ni tuis victus Venerisque gratae
vocibus divom pater adnuisset
rebus Aeneae potiore ductos
   alite muros --

doctor argutae fidicen Thaliae
Phoebe, qui Xantho lavis amne crinis,
Dauniae defende decus Camenae,
   levis Agyieu.

spiritum Phoebus, mihi Phoebus artem
carminis nomenque dedit poetae.
virginum primae puerique claris
   patribus orti,

Deliae tutela deae, fugacis
lyncas et cervos cohibentis arcu,
Lesbium servate pedem meique
   pollicis ictum

rite Latonae puerum canentes,
rite crescentem face Noctilucam,
prosperam frugum celeremque pronos
   volvere mensis.

nupta iam dices 'ego dis amicum
saeculo festas referente luces
reddidi carmen docilis modorum
   vatis Horati.'

Diffugere nives, redeunt iam gramina campis
   arboribusque comae;
mutat terra vices et decrescentia ripas
   flumina praetereunt;

Gratia cum Nymphis geminisque sororibus audet
   ducere nuda choros:
inmortalia ne speres, monet annus et almum
   quae rapit hora diem.

frigora mitescunt Zephyris, ver proterit aestas
   interitura, simul
pomifer autumnus fruges effuderit, et mox
   bruma recurrit iners.

damna tamen celeres reparant caelestia lunae:
   nos ubi decidimus
quo pius Aeneas, quo Tullus dives et Ancus,
   pulvis et umbra sumus.

quis scit an adiciant hodiernae crastina summae
   tempora di superi?
cuncta manus avidas fugient heredis amico
   quae dederis animo.

cum semel occideris et de te, splendide, Minos
   fecerit arbitria,
non, Torquate, genus, non te facundia, non te
   restituet pietas;

infernis neque enim tenebris Diana pudicum
   liberat Hippolytum
nec Lethaea valet Theseus abrumpere caro
   vincula Perithoo.

Donarem pateras grataque commodus,
Censorine, meis aera sodalibus,
donarem tripodas, praemia fortium
Graiorum, neque tu pessuma munerum
ferres, divite me scilicet artium
quas aut Parrhasius protulit aut Scopas,
hic saxo, liquidis ille coloribus
sollers nunc hominem ponere, nunc deum
sed non haec mihi vis, non tibi talium
res est aut animus deliciarum egens.
gaudes carminibus; carmina possumus
donare et pretium dicere muneri.
non incisa notis marmora publicis,
per quae spiritus et vita redit bonis
post mortem ducibus, non 'celeres fugae
reiectaeque retrorsum Hannibalis minae',
non 'incendia Kathaginis inpiae'
eius, 'qui domita nomen ab Africa
lucratus rediit', clarius indicant
laudes quam 'Calabrae Pierides' neque,
si chartae sileant quod bene feceris,
mercedem tuleris. quid foret Iliae
Mavortisque puer, si taciturnitas
obstaret meritis invida Romuli?
ereptum Stygiis fluctibus Aeacum
virtus et favor et lingua potentium
vatum divitibus consecrat insulis.
dignum laude virum Musa vetat mori,
caelo Musa beat. sic Iovis interest
optatis epulis inpiger Hercules,
clarum Tyndaridae sidus ab infimis
quassas eripiunt aequoribus rates,
ornatus viridi tempora pampino
Liber vota bonos ducit ad exitus.

Ne forte credas interitura quae
longe sonantem natus ad Aufidum
   non ante volgatas per artis
      verba loquor socianda chordis:

non, si priores Maeonius tenet
sedes Homerus, Pindaricae latent
   Ceaeque et Alcaei minaces
      Stesichorive graves Camenae

nec siquid olim lusit Anacreon
delevit aetas; spirat adhuc amor
   vivontque conmissi calores
      Aeoliae fidibus puellae.

non sola comptos arsit adulteri
crinis et aurum vestibus illitum
   mirata regalisque cultus
      et comites Helene Lacaena

primusve Teucer tela Cydonio
derexit arcu; non semel Ilios
   vexata; non pugnavit ingens
      Idomeneus Sthenelusve solus

dicenda Musis proelia; non ferox
Hector vel acer Deiphobus gravis
   excepit ictus pro pudicis
      coniugibus puerisque primus.

vixere fortes ante Agamemnona
multi; sed omnes inlacrimabiles
   urgentur ignotique longa
      nocte, carent quia vate sacro.

paulum sepultae distat inertiae
celata virtus -- non ego te meis
   chartis inornatum sileri
      totve tuos patiar labores

inpune, Lolli, carpere lividas
obliviones. est animus tibi
   rerumque prudens et secundis
      temporibus dubiisque rectus,

vindex avarae fraudis et abstinens
ducentis ad se cuncta pecuniae,
   consulque non unius anni,
      sed quotiens bonus atque fidus

iudex honestum praetulit utili,
reiecit alto dona nocentium
   voltu, per obstantis catervas
      explicuit sua victor arma.

non possidentem multa vocaveris
recte beatum; rectius occupat
   nomen beati qui deorum
      muneribus sapienter uti

duramque callet pauperiem pati
peiusque leto flagitium timet,
   non ille pro caris amicis
      aut patria timidus perire.

O crudelis adhuc et Veneris muneribus potens,
insperata tuae cum veniet pluma superbiae
et, quae nunc umeris involitant, deciderint comae,
nunc et qui color est puniceae flore prior rosae

mutatus, Ligurine, in faciem verterit hispidam,
dices 'heu,' quotiens te in speculo videris alterum,
'quae mens est hodie, cur eadem non puero fuit
vel cur his animis incolumes non redeunt genae?'

Est mihi nonum superantis annum
plenus Albani cadus, est in horto,
Phylli, nectendis apium coronis,
   est hederae vis

multa, qua crinis religata fulges,
ridet argento domus, ara castis
vincta verbenis avet immolato
   spargier agno;

cuncta festinat manus, huc et illuc
cursitant mixtae pueris puellae,
sordidum flammae trepidant rotantes
   vertice fumum.

ut tamen noris, quibus advoceris
gaudiis: Idus tibi sunt agendae,
qui dies mensem Veneris marinae
   findit Aprilem,

iure sollemnis mihi sanctiorque
paene natali proprio, quod ex hac
luce Maecenas meus adfluentis
   ordinat annos.

Telephum, quem tu petis, occupavit
non tuae sortis iuvenem puella
dives et lasciva tenetque grata
   compede vinctum.

terret ambustus Phaethon avaras
spes et exemplum grave praebet ales
Pegasus terrenum equitem gravatus
   Bellerophontem,

semper ut te digna sequare et ultra
quam licet sperare nefas putando
disparem vites. age iam, meorum
   finis amorum,

(non enim posthac alia calebo
femina) condisce modos, amanda
voce quos reddas: minuentur atrae
   carmine curae.

Iam veris comites, quae mare temperant,
inpellunt animae lintea Thraciae,
iam nec prata rigent nec fluvii strepunt
   hiberna nive turgidi.

nidum ponit, Ityn flebiliter gemens,
infelix avis et Cecropiae domus
aeternum opprobrium, quod male barbaras
   regum est ulta libidines.

dicunt in tenero gramine pinguium
custodes ovium carmina fistula
delectantque deum, cui pecus et nigri
   colles Arcadiae placent.

adduxere sitim tempora, Vergili:
sed pressum Calibus ducere Liberum
si gestis, iuvenum nobilium cliens,
   nardo vina merebere.

nardi parvos onyx eliciet cadum,
qui nunc Sulpiciis adcubat horreis,
spes donare novas largus amaraque
   curarum eluere efficax.

ad quae si properas gaudia, cum tua
velox merce veni: non ego te meis
inmunem meditor tinguere poculis,
   plena dives ut in domo.

verum pone moras et studium lucri
nigrorumque memor, dum licet, ignium
misce stultitiam consiliis brevem:
   dulce est desipere in loco.

Audivere, Lyce, di mea vota, di
audivere, Lyce: fis anus et tamen
   vis formosa videri
      ludisque et bibis inpudens

et cantu tremulo pota Cupidinem
lentum sollicitas. ille virentis et
   doctae psallere Chiae
      pulcris excubat in genis.

inportunus enim transvolat aridas
quercus et refugit te quia luridi
   dentes, te quia rugae
      turpant et capitis nives.

nec Coae referunt iam tibi purpurae
nec cari lapides tempora, quae semel
   notis condita fastis
      inclusit volucris dies.

quo fugit venus, heu, quove color, decens
quo motus? quid habes illius, illius,
   quae spirabat amores,
      quae me surpuerat mihi

felix post Cinaram notaque et artium
gratarum facies? sed Cinarae brevis
   annos fata dederunt,
      servatura diu parem

cornicis vetulae temporibus Lycen,
possent ut iuvenes visere fervidi
   multo non sine risu
      dilapsam in cineres facem.

Quae cura patrum quaeve Quiritium
plenis honorum muneribus tuas,
   Auguste, virtutes in aevom
      per titulos memoresque fastos

aeternet, o, qua sol habitabilis
inlustrat oras, maxime principum,
   quem legis expertes Latinae
      Vindelici didicere nuper

quid Marte posses. milite nam tuo
Drusus Genaunos, inplacidum genus,
   Breunosque velocis et arcis
      Alpibus inpositas tremendis

deiecit acer plus vice simplici;
maior Neronum mox grave proelium
   conmisit immanisque Raetos
      auspiciis pepulit secundis,

spectandus in certamine Martio
devota morti pectora liberae
   quantis fatigaret ruinis,
      indomitas prope qualis undas

exercet Auster Pleiadum choro
scindente nubis, inpiger hostium
   vexare turmas et frementem
      mittere equom medios per ignis.

sic tauriformis volvitur Aufidus,
qui regna Dauni praefluit Apuli,
   cum saevit horrendamque cultis
      diluviem meditatur agris,

ut barbarorum Claudius agmina
ferrata vasto diruit impetu
   primosque et extremos metendo
      stravit humum sine clade victor,

te copias, te consilium et tuos
praebente divos. nam tibi quo die
   portus Alexandrea supplex
      et vacuam patefecit aulam,

Fortuna lustro prospera tertio
belli secundos reddidit exitus
   laudemque et optatum peractis
      imperiis decus adrogavit.

te Cantaber non ante domabilis
Medusque et Indus, te profugus Scythes
   miratur, o tutela praesens
      Italiae dominaeque Romae.

te fontium qui celat origines
Nilusque et Indus, te profugus Scythes
   te beluosus qui remotis
      obstrepit Oceanus Britannis,

te non paventes funera Galliae
duraeque tellus audit Hiberiae,
   te caede gaudentes Sygambri
      conpositis venerantur armis.

Phoebus volentem proelia me loqui
victas et urbis increpuit lyra,
   ne parva Tyrrhenum per aequor
      vela darem. tua, Caesar, aetas

fruges et agris rettulit uberes
et signa nostro restituit Iovi
   derepta Parthorum superbis
      postibus et vacuom duellis

Ianum Quirini clausit et ordinem
rectum evaganti frena licentiae
   iniecit emovitque culpas
      et veteres revocavit artis,

per quas Latinum nomen et Italae
crevere vires famaque et imperi
   porrecta maiestas ad ortus
      solis ab Hesperio cubili.

custode rerum Caesare non furor
civilis aut vis exiget otium,
   non ira, quae procudit ensis
      et miseras inimicat urbis.

non qui profundum Danuvium bibunt
edicta rumpent Iulia, non Getae,
   non Seres infidique Persae,
      non Tanain prope flumen orti.

nosque et profestis lucibus et sacris
inter iocosi munera Liberi
   cum prole matronisque nostris,
      rite deos prius adprecati,

virtute functos more patrum duces
Lydis remixto carmine tibiis
   Troiamque et Anchisen et almae
      progeniem Veneris canemus.