Carminum Q. Horatii Flacci
Liber Tertius

Hyperlink Index

Carmina I - XXX

Odi profanum volgus et arceo.
favete linguis: carmina non prius
   audita Musarum sacerdos
      virginibus puerisque canto.

regum timendorum in proprios greges,
reges in ipsos imperium est Iovis,
   clari giganteo triumpho,
      cuncta supercilio moventis.

est ut viro vir latius ordinet
arbusta sulcis, hic generosior
   descendat in campum petitor,
      moribus hic meliorque fama

contendat, illi turba clientium
sit maior: aequa lege Necessitas
   sortitur insignis et imos,
      omne capax movet urna nomen.

destrictus ensis cui super inpia
cervice pendet, non Siculae dapes
   dulcem elaborabunt saporem,
      non avium citharaeque cantus

somnum reducent: somnus agrestium
lenis virorum non humilis domos
   fastidit umbrosamque ripam,
      non Zephyris agitata Tempe.

desiderantem quod satis est neque
tumultuosum sollicitat mare
   nec saevos Arcturi cadentis
      impetus aut orientis Haedi,

non verberatae grandine vineae
fundusque mendax arbore nunc aquas
   culpante, nunc torrentia agros
      sidera, nunc hiemes iniquas.

contracta pisces aequora sentiunt
iactis in altum molibus: huc frequens
   caementa demittit redemptor
      cum famulis dominusque terrae

fastidiosus: sed Timor et Minae
scandunt eodem, quo dominus, neque
   decedit aerata triremi et
      post equitem sedet atra Cura.

quodsi dolentem nec Phrygius lapis
nec purpurarum sidere clarior
   delenit usus nec Falerna
      vitis Achaemeniumque costum,

cur invidendis postibus et novo
sublime ritu moliar atrium?
   cur valle permutem Sabina
      divitias operosiores?

Angustam amice pauperiem pati
robustus acri militia puer
   condiscat et Parthos ferocis
      vexet eques metuendus hasta

vitamque sub divo et trepidis agat
in rebus. illum ex moenibus hosticis
   matrona bellantis tyranni
      prospiciens et adulta virgo

suspiret: 'eheu, ne rudis agminum
sponsus lacessat regius asperum
   tactu leonem, quem cruenta
      per medias rapit ira caedes.'

dulce et decorum est pro patria mori:
mors et fugacem persequitur virum
   nec parcit inbellis iuventae
      poplitibus timidove tergo.

Virtus, repulsae nescia sordidae,
intaminatis fulget honoribus
   nec sumit aut ponit securis
      arbitrio popularis aurae.

Virtus, recludens inmeritis mori
caelum, negata temptat iter via
   coetusque volgaris et udam
      spernit humum fugiente penna.

est et fideli tuta silentio
merces: vetabo, qui Cereris sacrum
   volgarit arcanae, sub isdem
      sit trabibus fragilemque mecum

solvat phaselon; saepe Diespiter
neglectus incesto addidit integrum,
   raro antecedentem scelestum
      deseruit pede Poena claudo.

Iustum et tenacem propositi virum
non civium ardor prava iubentium,
   non voltus instantis tyranni
      mente quatit solida neque Auster,

dux inquieti turbidus Hadriae,
nec fulminantis magna manus Iovis:
   si fractus inlabatur orbis,
      inpavidum ferient ruinae.

hac arte Pollux et vagus Hercules
enisus arces attigit igneas,
   quos inter Augustus recumbens
      purpureo bibet ore nectar,

hac te merentem, Bacche pater, tuae
vexere tigres indocili iugum
   collo trahentes, hac Quirinus
      Martis equis Acheronta fugit,

gratum elocuta consiliantibus
Iunone divis: 'Ilion, Ilion
   fatalis incestusque iudex
      et mulier peregrina vertit

in pulverem, ex quo destituit deos
mercede pacta Laomedon, mihi
   castaeque damnatum Minervae
      cum populo et duce fradulento.

iam nec Lacaenae splendet adulterae
famosus hospes nec Priami domus
   periura pugnacis Achivos
      Hectoreis opibus refringit

nostrisque ductum seditionibus
bellum resedit; protinus et gravis
   iras et invisum nepotem,
      Troica quem peperit sacerdos,

Marti redonabo; illum ego lucidas
inire sedes, discere nectaris
   sucos et adscribi quietis
      ordinibus patiar deorum.

dum longus inter saeviat Ilion
Romamque pontus, qualibet exsules
   in parte regnanto beati;
      dum Priami Paridisque busto

insultet armentum et catulos ferae
celent inultae, stet Capitolium
   fulgens triumphatisque possit
      Roma ferox dare iura Medis.

horrenda late nomen in ultimas
extendat oras, qua medius liquor
   secernit Europen ab Afro,
      qua tumidus rigat arva Nilus.

aurum inrepertum et sic melius situm,
cum terra celat, spernere fortior
   quam cogere humanos in usus
      omne sacrum rapiente dextra,

quicumque mundo terminus obstitit,
hunc tanget armis, visere gestiens,
   qua parte debacchentur ignes,
      qua nebulae pluviique rores.

sed bellicosis fata Quiritibus
hac lege dico, ne nimium pii
   rebusque fidentes avitae
      tecta velint reparare Troiae.

Troiae renascens alite lugubri
fortuna tristi clade iterabitur
   ducente victrices catervas
      coniuge me Iovis et sorore.

ter si resurgat murus aeneus
auctore Phoebo, ter pereat meis
   excisus Argivis, ter uxor
      capta virum puerosque ploret.'

non hoc iocosae conveniet lyrae --
quo, Musa, tendis? desine pervicax
   referre sermones deorum et
      magna modis tenuare parvis.

Descende caelo et dic age tibia
regina longum Calliope melos,
   seu voce nunc mavis acuta
      seu fidibus citharave Phoebi.

auditis? an me ludit amabilis
insania? audire et videor pios
   errare per lucos, amoenae
      quos et aquae subeunt et aurae.

me fabulosae Volture in Apulo
nutricis extra limina Pulliae
   ludo fatigatumque somno
      fronde nova puerum palumbes

texere, mirum quod foret omnibus
quicumque celsae nidum Aceruntiae
   saltusque Bantinos et arvom
      pingue tenent humilis Forenti,

ut tuto ab atris corpore viperis
dormirem et ursis, ut premerer sacra
   lauroque conlataque myrto
      non sine dis animosus infans.

vester, Camenae, vester in arduos
tollor Sabinos, seu mihi frigidum
   Praeneste seu Tibur supinum
      seu liquidae placuere Baiae.

vestris amicum fontibus et choris
non me Philippis versa acies retro,
   devota non extinxit arbor
      nec Sicula Palinurus unda.

utcumque mecum vos eritis, libens
insanientem navita Bosporum
   temptabo et urentis harenas
      litoris Assyrii viator.

visam Britannos hospitibus feros
et laetum equino sanguine Concanum,
   visam pharetratos Gelonos
      et Scythicum inviolatus amnem.

vos Caesarem altum, militia simul
fessas cohortes abdidit oppidis,
   finire quaerentem labores
      Pierio recreatis antro.

vos lene consilium et datis et dato
gaudetis, almae. scimus, ut inpios
   Titanas immanemque turbam
      fulmine sustulerit caduco

qui terram inertem, qui mare temperat
ventosum et urbis regnaque tristia
   divosque mortalisque turmas
      imperio regit unus aequo

magnum illa terrorem intulerat Iovi
fidens iuventus horrida bracchiis
   fratresque tendentes opaco
      Pelion inposuisse Olympo.

sed quid Typhoeus et validus Mimas
aut quid minaci Porphyrion statu,
   quid Rhoetus evolsisque truncis
      Enceladus iaculator audax

contra sonantem Palladis aegida
possent ruentes? hinc avidus stetit
   Volcanus, hinc matrona Iuno et
      numquam umeris positurus arcum

qui rore puro Castaliae lavit
crinis solutos, qui Lyciae tenet
   dumeta natalemque silvam
      Delius et Patareus Apollo.

vis consili expers mole ruit sua,
vim temperatam di quoque provehunt
   in maius; idem odere viris
      omne nefas animo moventis.

testis mearum centimanus gigas
sententiarum, notus et integrae
   temptator Orion Dianae
      virginea domitus sagitta.

iniecta monstris Terra dolet suis
maeretque partus fulmine luridum
   missos ad Orcum; nec peredit
      inpositam celer ignis Aetnen

incontinentis nec Tityi iecur
reliquit ales, nequitiae additus
   custos; amatorem trecentae
      Pirithoum cohibent catenae.

Caelo tonantem credidimus Iovem
regnare; praesens divos habebitur
   Augustus adiectis Britannis
      imperio gravibusque Persis.

milesne Crassi coniuge barbara
turpis maritus vixit et hostium
   (pro curia inversique mores)
      consenuit socerorum in armis

sub rege Medo Marsus et Apulus,
anciliorum et nominis et togae
   oblitus aeternaeque Vestae,
      incolumi Iove et urbe Roma?

hoc caverat mens provida Reguli
dissentientis condicionibus
   foedis et exemplo trahentis
      perniciem veniens in aevom,

si non periret iam miserabilis
captiva pubes. 'signa ego Punicis
   adfixa delubris et arma
      militibus sine caede' dixit

'derepta vidi, vidi ego civium
retorta tergo bracchia libero
   portasque non clausas et arva
      Marte coli populata nostro.

auro repensus scilicet acrior
miles redibit: flagitio additis
   damnum; neque amissos colores
      lana refert medicata fuco

nec vera virtus, cum semel excidit,
curat reponi deterioribus.
   si pugnat extricata densis
      cerva plagis, erit ille fortis

qui perfidis se credidit hostibus
et Marte Poenos proteret altero;
   qui lora restrictis lacertis
      sensit iners timuitque mortem,

hic, unde vitam sumeret inscius,
pacem duello miscuit. o pudor,
   o magna Carthago, probrosis
      altior Italiae ruinis.'

fertur pudicae coniugis osculum
parvosque natos ut capitis minor
   ab se removisse et virilem
      torvos humi posuisse voltum,

donec labantis consilio patres
firmaret auctor numquam alias dato
   interque maerentis amicos
      egregius properaret exul.

atqui sciebat, quae sibi barbarus
tortor pararet: non aliter tamen
   dimovit obstantis propinquos
      et populum reditus morantem

quam si clientum longa negotia
diiudicata lite relinqueret
   tendens Venafranos in agros
      aut Lacedaemonium Tarentum.

Delicta maiorum inmeritus lues,
Romane, donec templa refeceris
   aedisque labentis deorum et
      foeda nigro simulacra fumo.

dis te minorem quod geris, imperas:
hinc omne principium, huc refer exitum:
   di multa neglecti dederunt
      Hesperiae mala luctuosae.

iam bis Monaeses et Pacori manus
inauspicatos contudit impetus
   nostros et adiecisse praedam
      torquibus exiguis renidet.

paene occupatam seditionibus
delevit Vrbem Dacus et Aethiops,
   hic classe formidatus, ille
      missilibus melior sagittis.

fecunda culpae saecula nuptias
primum inquinavere et genus et domos:
   hoc fonte derivata clades
      in patriam populumque fluxit.

motus doceri gaudet Ionicos
matura virgo et fingitur artibus
   iam nunc et incestos amores
      de tenero meditatur ungui.

mox iuniores quaerit adulteros
inter mariti vina neque eligit
   cui donet inpermissa raptim
      gaudia luminibus remotis,

sed iussa coram non sine conscio
surgit marito, seu vocat institor
   seu navis Hispanae magister,
      dedecorum pretiosus emptor.

non his iuventis orta parentibus
infecit aequor sanguine Punico
   Pyrrhumque et ingentem cecidit
      Antiochum Hannibalemque dirum,

sed rusticorum mascula militum
proles, Sabellis docta ligonibus
   versare glaebas et severae
      matris ad arbitrium recisos

portare fustis, sol ubi montium
mutaret umbras et iuga demeret
   bubus fatigatis amicum
      tempus agens abeunte curru.

damnosa quid non inminuit dies?
aetas parentum, peior avis, tulit
   nos nequiores, mox daturos
      progeniem vitiosiorem.

Quid fles, Asterie, quem tibi, candida,
primo restituent vere Favonii
   Thyna merce beatum,
      constantis iuvenem fide

Gygen? ille Notus actus ad Oricum
post insana Caprae sidera frigidas
   noctes non sine multis
      insomnis lacrimis agit.

atque sollicitae nuntius hospitae,
suspirare Chloen et miseram tuis
   dicens ignibus uri,
      temptat mille vafer modis.

ut Proetum mulier perfida credulum
falsis inpulerit criminbus nimis
   casto Bellerophonte
      maturare necem, refert;

narrat paene datum Pelea Tartaro,
Magnessam Hippolyten dum fugit abstinens,
   et peccare docentis
      fallax historias monet.

frustra: nam scopulis surdior Icari
voces audit adhuc integer. at tibi
   ne vicinus Enipeus
      plus iusto placeat cave;

quamvis non alius flectere equom sciens
aeque conspicitur gramine Martio,
   nec quisquam citus aeque
      Tusco denatat alveo.

prima nocte domum claude neque in vias
sub cantu querulae despice tibiae
   et te saepe vocanti
      duram difficilis mane.

Martiis caelebs quid agam kalendis,
quid velint flores et acerra turis
plena miraris positusque carbo in
      caespite vivo,

docte sermones utriusque linguae?
voveram dulcis epulas et album
Libero caprum prope funeratus
   arboris ictu.

hic dies anno redeunte festus
corticem adstrictum pice dimovebit
amphorae fumum bibere institutae
   consule Tullo.

sume, Maecenas, cyathos amici
sospitis centum et vigiles lucernas
perfer in lucem: procul omnis esto
   clamor et ira.

mitte civilis super Vrbe curas:
occidit Daci Cotisonis agmen,
Medus infestus sibi luctuosis
   dissidet armis,

servit Hispanae vetus hostis orae
Cantaber, sera domitus catena,
iam Scythae laxo meditantur arcu
   cedere campis.

neglegens, ne qua populus laboret,
parce privatus nimium cavere et
dona praesentis cape laetus horae ac
   linque severa.

'Donec gratus eram tibi
   nec quisquam potior bracchia candidae
cervici iuvenis dabat,
   Persarum vigui rege beatior.'

'donec non alia magis
   arsisti neque erat Lydia post Chloen,
multi Lydia nominis,
   Romana vigui clarior Ilia.'

'me nunc Thressa Chloe regit,
   dulcis docta modos et citharae sciens,
pro qua non metuam mori,
   si parcent animae fata superstiti.'

'me torret face mutua
   Thurini Calais filius Ornyti,
pro quo bis patiar mori,
   si parcent puero fata superstiti.'

'quid si prisca redit Venus
   diductosque iugo cogit aeneo?
si flava excutitur Chloe
   reiectaeque patet ianua Lydiae?'

'quamquam sidere pulcrior
   ille est, tu levior cortice et inprobo
iracundior Hadria:
   tecum vivere amem, tecum obeam lubens.'

Extremum Tanain si biberes, Lyce,
saevo nupta viro, me tamen asperas
porrectum ante foris obicere incolis
   plorares Aquilonibus.

audis, quo strepitu ianua, quo nemus
inter pulcra satum tecta remugiat
ventis et positas ut glaciet nives
   puro numine Iuppiter?

ingratam Veneri pone superbiam,
ne currente retro funis eat rota:
non te Penelopen difficilem procis
   Tyrrhenus genuit parens.

o quamvis neque te munera nec preces
nec tinctus viola pallor amantium
nec vir Pieria paelice saucius
   curvat, supplicibus tuis

parcas, nec rigida mollior aesculo
nec Mauris animum mitior anguibus:
non hoc semper erit liminis aut aquae
   caelestis patiens latus.

Mercuri, nam te docilis magistro
movit Amphion lapides canendo,
tuque testudo resonare septem
   callida nervis,

nec loquax olim neque grata, nunc et
divitum mensis et amica templis,
dic modos, Lyde quibus obstinatas
   adplicet auris,

quae velut latis equa trima campis
ludit exsultim metuitque tangi
nuptiarum expers et adhuc protervo
   cruda marito.

tu potes tigris comitesque silvas
ducere et rivos celeres morari;
cessit immanis tibi blandienti
   ianitor aulae

Cerberus, quamvis furiale centum
muniant angues caput eius atque
spiritus taeter saniesque manet
   ore trilingui;

quin et Ixion Tityosque voltu
risit invito, stetit urna paulum
sicca, dum grato Danai puellas
   carmine mulces.

audiat Lyde scelus atque notas
virginum poenas et inane lymphae
dolium fundo pereuntis imo
   seraque fata,

quae manent culpas etiam sub Orco.
inpiae nam (quid potuere maius?),
inpiae sponsos potuere duro
   perdere ferro.

una de multis face nuptiali
digna periurum fuit in parentem
splendide mendax et in omne virgo
   nobilis aevom,

'surge' quae dixit iuveni marito,
'surge, ne longus tibi somnus unde
non times detur; socerum et scelestas
   falle sorores,

quae velut nactae vitulos leaenae
singulos eheu lacerant: ego illis
mollior nec te feriam neque intra
   claustra tenebo.

me pater saevis oneret catenis,
quod viro clemens misero peperci,
me vel extremos Numidarum in agros
   classe releget:

i pedes quo te rapiunt et aurae,
dum favet Nox et Venus, i secundo
omine et nostri memorem sepulcro
   scalpe querelam.'

Miserarum est neque amori dare ludum neque dulci
   mala vino lavere aut exanimari metuentis patruae
   verbera linguae.

tibi qualum Cythereae puer ales, tibi telas opero-
   saeque Minervae studium aufert, Neobule, Lipa-
   raei nitor Hebri,

simul unctos Tiberinis umeros lavit in undis, eques
   ipso melior Bellerophonte, neque pugno neque
   segni pede victus,

catus idem per apertum fugientis agitato grege cer-
   vos iaculari et celer arto latitantem fruticeto ex-
   cipere aprum.

O fons Bandusiae splendidior vitro,
dulci digne mero non sine floribus,
   cras donaberis haedo,
      cui frons turgida cornibus

primis et venerem et proelia destinat.
frustra, nam gelidos inficiet tibi
   rubro sanguine rivos
      lascivi suboles gregis.

te flagrantis atrox hora Caniculae
nescit tangere, tu frigus amabile
   fessis vomere tauris
      praebes et pecori vago.

fies nobilium tu quoque fontium
me dicente cavis inpositam ilicem
   saxis, unde loquaces
      lymphae desiliunt tuae.

Herculis ritu modo dictus, o plebs,
morte venalem petiisse laurum
Caesar Hispana repetit penatis
   victor ab ora.

unico gaudens mulier marito
prodeat iustis operata sacris
et soror clari ducis et decorae
   supplice vitta

virginum matres iuvenumque nuper
sospitum; vos, o pueri et puellae
iam virum expertae, male nominatis
   parcite verbis.

hic dies vere mihi festus atras
exiget curas: ego nec tumultum
nec mori per vim metuam tenente
   Caesare terras.

i pete unguentum, puer, et coronas
et cadum Marsi memorem duelli,
Spartacum siqua potuit vagantem
   fallere testa.

dic et argutae properet Neaerae
murreum nodo cohibere crinem;
si per invisum mora ianitorem
   fiet, abito.

lenit albescens animos capillus
litium et rixae cupidos protervae;
non ego hoc ferrem calidus iuventa
   consule Planco.

Vxor pauperis Ibyci,
   tandem nequitiae fige modum tuae
famosisque laboribus;
   maturo propior desine funeri

inter ludere virgines
   et stellis nebulam spargere candidis.
non, siquid Pholoen, satis
   et te, Chlori, decet: filia rectius

expugnat iuvenum domos,
   pulso Thyias uti concita tympano.
illam cogit amor Nothi
   lascivae similem ludere capreae,

te lanae prope nobilem
   tonsae Luceriam, non citharae decent
nec flos purpureus rosae
   nec poti, vetulam, faece tenus cadi.

Inclusam Danaen turris aenea
robustaeque fores et vigilum canum
tristes excubiae munierant satis
   nocturnis ab adulteris,

si non Acrisium virginis abditae
custodem pavidum Iuppiter et Venus
risissent: fore enim tutum iter et patens
   converso in pretium deo.

aurum per medios ire satellites
et perrumpere amat saxa potentius
ictu fulmineo: concidit auguris
   Argivi domus ob lucrum

demersa exitio; diffidit urbium
portas vir Macedo et subruit aemulos
reges muneribus; munera navium
   saevos inlaqueant duces.

crescentem sequitur cura pecuniam
mariorumque fames. iure perhorrui
late conspicuom tollere verticem,
   Maecenas, equitum decus.

quanto quisque sibi plura negaverit,
ab dis plura feret: nil cupientium
nudus castra peto et transfuga divitum
   partis linquere gestio,

contemptae dominus splendidior rei,
quam si quidquid arat inpiger Apulus
occultare meis dicerer horreis,
   magnas inter opes inops.

purae rivos aquae silvaque iugerum
paucorum et segetis certa fides meae
fulgentem imperio fertilis Africae
   fallit sorte beatior.

quamquam nec Calabrae mella ferunt apes
nec Laestrygonia Bacchus in amphora
languescit mihi nec pinguia Gallicis
   crescunt vellera pascuis:

inportuna tamen pauperies abest
nec, si plura velim, tu dare deneges.
contracto melius parva cupidine
   vectigalia porrigam

quam si Mygdoniis regnum Alyattei
campis continuem. multa petentibus
desunt multa: bene est cui deus obtulit
   parca quod satis est manu.

Aeli vetusto nobilis ab Lamo --
quando et priores hinc Lamias ferunt
   denominatos et nepotum
      per memores genus omne fastos,

auctore ab illo ducis originem,
qui Formiarum moenia dicitur
   princeps et innantem Maricae
      litoribus tenuisse Lirim,

late tyrannus --: cras foliis nemus
multis et alga litus inutili
   demissa tempestas ab Euro
      sternet, aquae nisi fallit augur

annosa cornix. dum potes, aridum
conpone lignum: cras genium mero
   curabis et porco bimenstri
      cum famulis operum solutis.

Faune, Nympharum fugientum amator,
per meos finis et aprica rura
lenis incedas abeasque parvis
   aequos alumnis,

si tener pleno cadit haedus anno
larga nec desunt Veneris sodali
vina craterae, vetus ara multo
   fumat odore.

ludit herboso pecus omne campo
cum tibi nonae redeunt Decembres,
fastus in pratis vacat otioso
   cum bove pagus,

inter audacis lupus errat agnos,
spargit agrestis tibi silva frondes,
gaudet invisam pepulisse fossor
   ter pede terram.

Quantum distet ab Inacho
   Codrus pro patria non timidus mori
narras et genus Aeaci
   et pugnata sacro bella sub Ilio:

quo Chium pretio cadum
   mercemur, quis aquam temperet ignibus,
quo praebente domum et quota
   Paelignis caream frigoribus, taces.

da lunae propere novae,
   da nostis mediae, da, puer, auguris
Murenae: tribus aut novem
   miscentur cyathis pocula commodis.

qui Musas amat imparis,
   ternos ter cyathos attonitus petet
vates; tris prohibet supra
   rixarum metuens tangere Gratia

nudis iuncta sororibus.
   insanire iuvat: cur Berecyntiae
cessant flamina tibiae?
   cur pendet tacita fistula cum lyra?

parcentis ego dexteras
   odi: sparge rosas, audiat invidus
dementem strepitum Lycus
   et vicina seni non habilis Lyco.

spissa te nitidum coma,
   puro te similem, Telephe, Vespero
tempestiva petit Rhode;
   me lentus Glycerae torret amor meae.

Non vides, quanto moveas periclo,
Pyrrhe, Gaetulae catulos leaenae?
dura post paulo fugies inaudax
   proelia raptor,

cum per obstantis iuvenum catervas
ibit insignem repetens Nearchum:
grande certamen, tibi praeda cedat,
   maior an illa.

interim, dum tu celeres sagittas
promis, haec dentes acuit timendos,
arbiter pugnae posuisse nudo
   sub pede palmam

fertur et leni recreare vento
sparsum odoratis umerum capillis,
qualis aut Nireus fuit aut aquosa
   raptus ab Ida.

O nata mecum consule Manlio,
seu tu querelas sive geris iocos
   seu rixam et insanos amores
      seu facilem, pia testa, somnum,

quocumque lectum nomine Massicum
servas, moveri digna bono die,
   descende Corvino iubente
      promere languidiora vina.

non ille, quamquam Socraticis madet
sermonibus, te neglegit horridus:
   narratur et prisci Catonis
      saepe mero caluisse virtus.

tu lene tormentum ingenio admoves
plerumque duro, tu sapientium
   curas et arcanum iocoso
      consilium retegis Lyaeo,

tu spem reducis mentibus anxiis
virisque et addis cornua pauperi
   post te neque iratos trementi
      regum apices neque militum arma.

te Liber et si laeta aderit Venus
segnesque nodum solvere Gratiae
   vivaeque producent lucernae,
      dum rediens fugat astra Phoebus.

Montium custos nemorumque, virgo,
quae laborantis utero puellas
ter vocata audis adimisque leto,
   diva triformis,

imminens villae tua pinus esto,
quam per exactos ego laetus annos
verris obliquom meditantis ictum
   sanguine donem.

Caelo supinas si tuleris manus
nascente luna, rustica Phidyle,
   si ture placaris et horna
      fruge Laris avidaque porca:

nec pestilentem sentiet Africum
fecunda vitis nec sterilem seges
   robiginem aut dulces alumni
      pomifero grave tempus anno.

nam quae nivali pascitur Algido
devota quercus inter et ilices
   aut crescit Albanis in herbis
      victima, pontificum securis

cervice tinguet: te nihil attinet
temptare multa caede bidentium
   parvos coronantem marino
      rore deos fragilique myrto.

inmunis aram si tetigit manus,
non sumptuosa blandior hostia,
   mollivit aversos Penatis
      farre pio et saliente mica.

Intactis opulentior
   thesauris Arabum et divitis Indiae
caementis licet occupes
   terrenum omne tuis et mare publicum:

si figit adamantinos
   summis verticibus dira Necessitas
clavos, non animum metu,
   non mortis laqueis expedies caput.

campestres melius Scythae,
   quorum plaustra vagas rite trahunt domos,
vivont et rigidi Getae,
   inmetata quibus iugera liberas

fruges et Cererem ferunt
   nec cultura placet longior annua
defunctumque laboribus
   aequali recreat sorte vicarius.

illic matre carentibus
   privignis mulier temperat innocens
nec dotata regit virum
   coniunx nec nitido fidit adultero;

dos est magna parentium
   virtus et metuens alterius viri
certo foedere castitas,
   et peccare nefas aut pretium est mori.

o quisquis volet inpias
   caedis et rabiem tollere civicam,
si quaeret PATER urbium
   subscribi statuis, indomitam audeat

refrenare licentiam,
   clarus postgentiis: quatenus, heu nefas,
virtutem incolumem odimus,
   sublatam ex oculis quaerimus invidi.

quid tristes querimoniae,
   si non supplicio culpa reciditur,
quid leges sine moribus
   vanae proficiunt, si neque fervidis

pars inclusa caloribus
   mundi nec Boreae finitimum latus
durataeque solo nives
   mercatorem abigunt? horrida callidi

vincunt aequora navitae,
   magnum pauperies opprobrium iubet
quidvis et facere et pati
   virtutisque viam deserit arduae.

vel nos in Capitolium,
   quo clamor vocat et turba faventium,
vel nos in mare proximum
   gemmas et lapides aurum et inutile,

summi materiem mali,
   mittamus, scelerum si bene paenitet.
cradenda cupidinis
   pravi sunt elementa et tenerae nimis

mentes asperioribus
   formandae studiis. nescit equo rudis
haerere ingenuos puer
   venarique timet, ludere doctior,

seu Graeco iubeas trocho
   seu malis vetita legibus alea,
cum periura patris fides
   consortem socium fallat et hospites

indignoque pecuniam
   heredi properet. scilicet inprobae
crescunt divitiae, tamen
   curtae nescio quid semper abest rei.

Quo me, Bacche, rapis tui
   plenum? quae nemora aut quos agor in specus,
velox mente nova? quibus
   antris egregii Caesaris audiar

aeternum meditans decus
   stellis inserere et consilio Iovis?
dicam insigne, recens, adhuc
   indictum ore alio. non secus in iugis

Edonis stupet Euhias
   Hebrum prospiciens et nive candidam
Thracen ac pede barbaro
   lustratam Rhodopen, ut mihi devio

ripas et vacuom nemus
   mirari libet. o Naiadum potens
Baccharumque valentium
   proceras manibus vertere fraxinos,

nil parvom aut humili modo,
   nil mortale loquar. dulce periculum est,
o Lenaee, sequi deum
   cingentem viridi tempora pampino.

Vixi puellis nuper idoneus
et militavi non sine gloria;
   nunc arma defunctumque bello
      barbiton hic paries habebit,

laevom marinae qui Veneris latus
custodit. hic, hic ponite lucida
   funalia et vectis et arcus
      oppositis foribus minacis.

o quae beatam diva tenes Cyprum et
Memphin carentem Sithonia nive,
   regina, sublimi flagello
      tange Chloen semel arrogantem.

Inpios parrae recinentis omen
ducat et praegnans canis aut ab agro
rava decurrens lupa Lanuvino
   fetaque volpes;

rumpit et serpens iter institutum,
si per obliquom similis sagittae
terruit mannos: ego cui timebo,
   providus auspex,

antequam stantis repetat paludes
imbrium divina avis imminentium,
oscinem corvom prece suscitabo
   solis ab ortu.

sis licet felix, ubicumque mavis,
et memor nostri, Galatea, vivas
teque nec laevos vetet ire picus
   nec vaga cornix.

sed vides, quanto trepidet tumultu
pronus Orion. ego quid sit ater
Hadriae novi sinus et quid albus
   peccet Iapyx.

hostium uxores puerique caecos
sentiant motus orientis Austri et
aequoris nigri fremitum et trementis
   verbere ripas.

sic et Europe niveum doloso
credidit tauro latus et scatentem
beluis pontum mediasque fraudes
   palluit audax.

nuper in pratis studiosa florum et
debitae Nymphis opifex coronae
nocte sublustri nihil astra praeter
   vidit et undas.

quae simul centum tetigit potentem
oppidis Creten, 'pater, o relictum
filiae nomen pietasque' dixit
   'victa furore.

unde quo veni? levis una mors est
virginum culpae. vigilansne ploro
turpe commissum an vitiis carentem
   ludit imago

vana, quae porta fugiens eburna
somnium ducit? meliusne fluctus
ire per longos fuit an recentis
   carpere flores?

siquis infamem mihi nunc iuvencum
dedat iratae, lacerare ferro et
frangere enitar modo multum amati
   cornua monstri.

inpudens liqui patrios Penates,
inpudens Orcum moror. o deorum
siquis haec audis, utinam inter errem
   nuda leones.

antequam turpis macies decentis
occupet malas teneraeque sucus
defluat praedae, speciosa quaero
   pascere tigris.

"vilis Europe" pater urget absens:
"quid mori cessas? potes hac ab orno
pendulum zona bene te secuta e-
   lidere collum.

sive te rupes et acuta leto
saxa delectant, age te procellae
crede veloci, nisi erile mavis
   carpere pensum

regius sanguis dominaeque tradi
barbarae paelex." ' aderat querenti
perfidum ridens Venus et remisso
   filius arcu.

mox ubi lusit satis, 'abstineto'
dixit 'irarum calidaeque rixae,
cum tibi invisus laceranda reddet
   cornua taurus.

uxor invicti Iovis esse nescis.
mitte singultus, bene ferre magnam
disce fortunam; tua sectus orbis
   nomina ducet.'

Festo quid potius die
   Neptuni faciam -- prome reconditum,
Lyde, strenua Caecubum
   munitaeque adhibe vim sapientiae.

inclinare meridiem
   sentis ac, veluti stet volucris dies,
parcis deripere horreo
   cessantem Bibuli consulis amphoram.

nos cantabimus invicem
   Neptunum et viridis Nereidum comas;
tu curva recines lyra
   Latonam et celeris spicula Cynthiae;

summo carmine quae Cnidon
   fulgentisque tenet Cycladas et Paphon
iunctis visit oloribus
   dicetur, merita Nox quoque nenia.

Tyrrhena regum progenies, tibi
non ante verso lene merum cado
   cum flore, Maecenas, rosarum et
      pressa tuis balanus capillis

iamdudum apud me est: eripe te morae
nec semper udum Tibur et Aefulae
   declive contempleris arvom et
      Telegoni iuga parricidae.

fastidiosam desere copiam et
molem propinquam nubibus arduis,
   omitte mirari beatae
      fumum et opes strepitumque Romae.

plerumque gratae divitibus vices
mundaeque parvo sub lare pauperum
   cenae sine aulaeis et ostro
      sollicitam explicuere frontem.

iam clarus occultum Andromedae pater
ostendit ignem, iam Procyon furit
   et stella vesani Leonis
      sole dies referente siccos;

iam pastor umbras cum grege languido
rivomque fessus quaerit et horridi
   dumeta Silvani caretque
      ripa vagis taciturna ventis.

tu civitatem quis deceat status
curas et Vrbi sollicitus times,
   quid Seres et regnata Cyro
      Bactra parent Tanaisque discors.

prudens futuri temporis exitum
caliginosa nocte premit deus
   ridetque, si mortalis ultra
      fas trepidat. quod adest memento

conponere aequos; cetera fluminis
ritu feruntur, nunc medio aequore
   cum pace delabentis Etruscum
      in mare, nunc lapides adesos

stirpisque raptas et pecus et domos
volventis una, non sine montium
   clamore vicinaeque silvae,
      cum fera diluvies quietos

irritat amnis. ille potens sui
laetusque deget cui licet in diem
   dixisse 'visi: cras vel atra
      nube polum Pater occupato

vel sole puro; non tamen irritum
quodcumque retro est efficiet neque
   diffinget infectumque reddet
      quod fugiens semel hora vexit.

Fortuna saevo laeta negotio et
ludum insolentem ludere pertinax
   transmutat incertos honores,
      nunc mihi nunc alii benigna.

laudo manentem; si celeres quatit
pennas, resigno quae dedit et mea
   virtute me involvo probamque
      pauperiem sine dote quaero.

non est meum, si mugiat Africis
malus procellis, ad miseras preces
   decurrere et votis pacisci
      ne Cypriae Tyriaeque merces

addant avaro divitias mari:
tunc me biremis praesidio scaphae
   tutum per Aegaeos tumultus
      aura feret geminusque Pollux.'

Exegi monumentum aere perennius
regalique situ pyramidum altius,
quod non imber edax, non aquilo impotens
possit diruere aut innumerabilis

annorum series et fuga temporum.
non omnis moriar multaque pars mei
vitabit Libitinam; usque ego postera
crescam laude recens, dum Capitolium

scandet cum tacita virgine pontifex.
dicar, qua violens obstrepit Aufidus
et qua pauper aquae Daunus agrestium
regnavit populorum, ex humili potens,

princeps Aeolium carmen ad Italos
deduxisse modos. sume superbiam
quaesitam meritis et mihi Delphica
lauro cinge volens, Melpomene, comam.